ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง สืบสานวิถีล้านนา
พร้อมกับดูแลสุขภาพการได้ยินในช่วงเทศกาลสงกรานต์
เทศกาลสงกรานต์ในภาคเหนือของประเทศไทยหรือที่ชาวล้านนาเรียกขานกันว่า ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง จัดขึ้นเป็นประจำระหว่างวันที่ 13 – 16 เมษายน ของทุกปี เทศกาลนี้มีความโดดเด่นด้วยเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยในแต่ละวันจะมีข้อปฏิบัติและกิจกรรมที่แตกต่างกันไป แฝงไว้ด้วยกุศโลบายอันงดงาม ทั้งในด้านความศรัทธา ความสามัคคี และความผูกพันในครอบครัว
เรียนรู้ลำดับวันสำคัญของประเพณีปี๋ใหม่เมือง และร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์วัฒนธรรมล้านนาให้คงอยู่อย่างยั่งยืน รวมถึงการเตรียมพร้อมใช้เวลาอย่างมีคุณภาพกับครอบครัว ควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพการได้ยินในช่วงเวลาแห่งความสุข ดังนี้
วันสังขานต์ล่อง (13 เมษายน)
ถือเป็นวันแรกของเทศกาล กิจกรรมมักเริ่มต้นตั้งแต่ช่วงเช้ามืดด้วยการจุดประทัดหรือยิงปืน เพื่อเป็นกุศโลบายในการขับไล่สิ่งอัปมงคลให้ไหลล่องไปกับปู่สังขานต์ย่าสังขานต์ลงสู่มหาสมุทร เสียงประทัดยังเป็นสัญญาณปลุกผู้คนให้ตื่นขึ้นมาทำความสะอาดบ้านเรือน เพื่อต้อนรับสิ่งดีๆ
- กิจกรรมสำคัญในเชียงใหม่ : มีพิธีอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองจากวัดพระสิงห์วรมหาวิหารขึ้นรถบุษบก รวมถึงขบวนแห่พระพุทธรูปสำคัญต่างๆ ไปรอบเมืองในช่วงบ่ายเพื่อให้ประชาชนได้สรงน้ำสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล
หมายเหตุ : วันสังขานต์ล่องในแต่ละปีอาจไม่ตรงกันทุกปี ปัจจุบันนิยมยึดถือตามประกาศวันหยุดของทางราชการ)
ข้อควรระวัง : เสียงประทัดที่ดังเกินไปอาจเป็นอันตรายต่อระบบประสาทหู หรือทำให้เครื่องช่วยฟังขยายเสียงจนเกิดความเจ็บปวด
คำแนะนำ : หากผู้สูงอายุอยู่ใกล้บริเวณที่มีเสียงดัง ควรลดระดับเสียงของเครื่องช่วยฟังลง หรือหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีเสียงดังในช่วงที่มีการจุดประทัด และควรหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีความเสี่ยงเครื่องช่วยฟังเปียกน้ำ หรือเก็บเครื่องช่วยฟังในกล่องกันน้ำที่มิดชิด และใช้งานเมื่ออยู่ในพื้นที่ปลอดภัย มั่นใจว่าบริเวณสวมใส่แห้งสนิท
วันเนา หรือ วันเน่า (14 เมษายน)
ตามความเชื่อของชาวเหนือ วันนี้เป็นวันที่ห้ามด่าทอหรือพูดคำหยาบโดยเด็ดขาด เพราะเชื่อว่าจะทำให้ปากเน่าและเป็นอัปมงคลไปตลอดปี วันนี้ยังถือเป็นวันครอบครัวที่สมาชิกจะได้ใช้เวลาร่วมกันจัดเตรียมข้าวของ เพื่อนำไปทำบุญที่วัดในวันพญาวัน
- การเตรียมสิ่งของ : มีการจัดเตรียมอาหารพื้นบ้าน เช่น แกงฮังเล ลาบ และขนมจ๊อกในปริมาณมาก เพื่อนำไปทำบุญและแจกจ่ายเพื่อนบ้าน รวมถึงไว้ต้อนรับญาติพี่น้องที่จะมารวมตัวกัน ผู้สูงอายุบางบ้านจะตัดกระดาษทำตุงไส้หมู และทำไม้ค้ำสะหรี (ไม้ค้ำต้นโพธิ์)
- กิจกรรมงานบุญ : ช่วงบ่ายมีการขนทรายเข้าวัดเพื่อเตรียมก่อเจดีย์ทราย เชื่อว่าเป็นการนำทรายมาทดแทนส่วนที่ติดเท้าของเราออกจากวัด
การสื่อสารที่ชัดเจน : การที่ผู้สูงอายุใส่เครื่องช่วยฟังที่มีประสิทธิภาพ จะช่วยให้ท่านได้ยินคำพูดของลูกหลานได้อย่างชัดเจน ลดความเข้าใจผิด และสร้างรอยยิ้มในครอบครัว
ระวังฝุ่นทราย : การขนทรายเข้าวัดอาจมีฝุ่นฟุ้งกระจาย ลูกหลานควรช่วยดูแลไม่ให้ฝุ่นเข้าไปอุดตันในไมโครโฟนของเครื่องช่วยฟัง ปัดทำความสะอาดเครื่องช่วยฟังด้วยอุปกรณ์ชุด Kit
วันพญาวัน (15 เมษายน)
ถือเป็นวันเถลิงศก หรือวันเริ่มต้นเริ่มศักราชใหม่ ชาวบ้านจะพร้อมใจกันนำสำรับอาหาร ดอกไม้ธูปเทียนไปทำบุญที่วัดหรือที่เรียกกันว่า ตานขันข้าว เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับ พร้อมกับสรงน้ำพระ และนำตุงไปปักบนเจดีย์ทรายที่ก่อไว้เพื่อเป็นพุทธบูชา
- พิธีรดน้ำดำหัว : เป็นไฮไลต์สำคัญของวัน ลูกหลานจะนำน้ำขมิ้นส้มป่อย มีกลิ่นหอมน้ำอบและน้ำปรุงไปกราบขอขมาและขอพรจากญาติผู้ใหญ่ เพื่อแสดงความกตัญญูและชำระล้างสิ่งที่อาจเคยล่วงเกิน
- แห่ไม้ค้ำสะหรี : บางพื้นที่มีประเพณีแห่ไม้ค้ำสะหรี ซึ่งสะท้อนถึงความสามัคคีในชุมชนและการค้ำชูพระพุทธศาสนา
อวยพรอย่างราบรื่น : เตรียมเครื่องช่วยฟังพร้อมใช้งาน ในช่วงที่ลูกหลานนำน้ำขมิ้นส้มป่อยมาขอพร ระมัดระวังไม่ให้น้ำกระเด็นโดนเครื่องช่วยฟัง เพราะความชื้นอาจทำให้วงจรภายในเสียหายได้
คำแนะนำ : ก่อนเริ่มรดน้ำดำหัว ควรตรวจสอบว่าเครื่องช่วยฟังใส่กระชับดี และไม่นำมือที่เปียกจับเครื่องช่วยฟัง
วันปากปี (16 เมษายน)
เป็นวันเริ่มต้นวันแรกของปีใหม่อย่างเป็นทางการ ชาวล้านนานิยมทำพิธีสะเดาะเคราะห์ สืบชะตาเพื่อต่ออายุ เสริมดวงชะตา และกินแกงขนุนเพื่อหนุนนำชีวิต
- เมนูมงคล : มีธรรมเนียมการรับประทานแกงขนุนในวันนี้ เพราะเชื่อในเคล็ดด้านชื่อที่เป็นมงคล ว่าจะช่วยหนุนนำให้ชีวิตเจริญรุ่งเรืองและมีคนคอยเกื้อหนุนตลอดทั้งปี บ้างก็ทำลาบเอาเคล็ดทางโชคลาภ
การมีส่วนร่วมในวงสนทนา : ในวันรวมญาติเช่นนี้ การที่ผู้สูงอายุใส่เครื่องช่วยฟังจะช่วยให้ท่านไม่รู้สึกถูกทอดทิ้งและเป็นส่วนหนึ่งในวงทานข้าว สามารถพูดคุยเรื่องราวในอดีตและสนทนากับลูกหลานได้อย่างสนุกสนาน
คำแนะนำ : งดเว้นเมนูลาบหมูดิบที่อาจเสี่ยงต่อโรคไข้หูดับ และควรรับประทานอาหารปรุงสุก ลดความเสี่ยงอาการท้องเสียจากอาหารเป็นพิษในช่วงอากาศร้อน
ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง ประเพณีที่เชื่อมโยงผู้คนเข้ากับรากเหง้าทางวัฒนธรรมและสายใยของครอบครัว ส่งผ่านความรักและความห่วงใยด้วยการดูแลผู้สูงอายุให้ได้ยินเสียงชัดเจน ศูนย์รวมจิตใจของครอบครัว ความสุข รอยยิ้ม และเสียงหัวเราะคือพลังแห่งการเยียวยาและกำลังใจที่ดีที่สุดสำหรับทุกคนในครอบครัว
- ป้องกันน้ำ : พกซองซิปล็อกหรือกล่องเก็บเครื่องช่วยฟังติดตัวเสมอ หากต้องเดินทางไปในพื้นที่ที่มีการเล่นน้ำ
- ป้องกันชื้น : หลังจากทำกิจกรรมเสร็จในแต่ละวัน ควรนำเครื่องช่วยฟังใส่ในกระปุกบรรจุสารดูดความชื้น เพื่อขจัดความชื้นจากเหงื่อหรือละอองน้ำ
- สำรองถ่าน : เตรียมถ่านหรือชาร์จไฟให้พร้อม เพื่อไม่ให้พลาดช่วงเวลาสำคัญของครอบครัว
- ระวังฮีทสโตรก : ควรดื่มน้ำบ่อยๆ และหลีกเลี่ยงการอยู่กลางแจ้งนานๆ พักผ่อนในที่อากาศถ่ายเทเนื่องจากอากาศช่วงสงกรานต์ร้อนจัด
- การเล่นน้ำ : ควรระวังเรื่องการถูกสาดน้ำเย็นจัดหรือน้ำที่ไม่สะอาด เพราะอาจทำให้เจ็บป่วยได้ง่าย รวมถึงระมัดระวังพื้นเปียกที่อาจทำให้ลื่นล้ม
- อาหาร : ระวังอาหารบูดเสียได้ง่ายจากอากาศร้อน และอาหารที่มีรสหวานหรือเค็มจัดเกินไป อาหารโซเดียมสูงอาจทำให้ความดันโลหิตสูง ซึ่งส่งผลเสียต่อหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงหู และอาจทำให้เกิดอาการเสียงดังในหู (Tinnitus) ได้
สืบสานวิถีล้านนา จุ้มอกเย็นใจ๋ มีความสุขถ้วนหน้าในวันปี๋ใหม่เมือง
ศูนย์สุขภาพการได้ยินอินทิเม็กซ์
หยุดทำการเทศกาลสงกรานต์ วันที่ 11 – 17 เมษายน 2569
ระหว่างช่วงวันหยุดยาว หากพบปัญหาระหว่างการใช้งาน
ท่านสามารถฝากข้อความผ่านช่องทาง Line Official : @hearingchiangmai
ขอขอบคุณข้อมูล : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่, สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่










